Zalecenia dotyczące szczepień przeciwko meningokokom dla populacji wysokiego ryzyka: przegląd międzynarodowy

Inwazyjna choroba meningokokowa (IMD)

Inwazyjna choroba meningokokowa (IMD) rozwija się po zakażeniu Neisseria meningitidis. W większości przypadków bakteria ta po prostu żyje w nosogardzieli, nie wywołując żadnych zauważalnych objawów. Problem zaczyna się, gdy przedostanie się do krwioobiegu lub innych normalnie sterylnych części ciała. IMD nie występuje zbyt często, ale wiąże się z dużą śmiertelnością i może pozostawić pacjentów z poważnymi, długotrwałymi problemami zdrowotnymi.

Patrząc na cały świat, serogrupy A, B, C, W i Y były kiedyś głównymi przyczynami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych powiązanego z tym patogenem. Obraz ten jednak się teraz zmienia – serogrupa X stała się poważnym zagrożeniem w całej Afryce. Na rozprzestrzenianie się tej choroby wpływa wiele czynników: miejsce zamieszkania ludzi, upływ czasu, trwające epidemie i różnice między grupami, które są bardziej narażone. Wszystkie te zmienne sprawiają, że prawie niemożliwe jest przewidzenie, jak choroba meningokokowa będzie się zachowywać na danym obszarze.

Szczepionki przeciwko meningokokom działają poprzez powstrzymywanie infekcji z powodu najczęściej występujących serogrup chorobotwórczych. Oferta obejmuje szczepionki jednoszczepowe dla grupy A (MenA) i grupy C (MenC), szczepionkę koniugatową cztery w jednym obejmującą A, C, W i Y (MenACWY) oraz oddzielną szczepionkę dla grupy serologicznej B wykonaną przy użyciu technologii rekombinacji białek (MenB).

Szczepionki koniugowane zbudowane z polisacharydów i białek nie tylko chronią ludzi, którzy otrzymują szczepionkę. Ograniczają także liczbę osób nosicieli bakterii, zmniejszają liczbę nowych infekcji i ogólnie spowalniają transmisję. Z kolei osoby, które nie zostały zaszczepione, również zyskują pewien poziom ochrony ze strony otaczającej ich społeczności.

Władze odpowiedzialne za opiekę zdrowotną w różnych krajach opracowują lokalne plany szczepień przeciwko meningokokom, głównie dla osób, które są bardziej narażone na złapanie IMD. Poziom ryzyka dla ogółu społeczeństwa zmienia się wraz z wiekiem. Największym niebezpieczeństwem są niemowlęta, a następnie małe dzieci, nastolatki i młodzi dorośli. W niektórych regionach starsi mieszkańcy również należą do kategorii wysokiego ryzyka.

Wiek nie jest jedynym problemem. Niektóre grupy również są obarczone podwyższonym ryzykiem: osoby żyjące z wirusem HIV, osoby mające problemy z układem dopełniacza i osoby z nieprawidłowo funkcjonującą śledzioną. Nawet osoby bez podstawowych problemów immunologicznych mogą zostać narażone. Do tej kategorii zaliczają się studenci szkół wyższych, społeczności tubylcze, grupy imigrantów, pracownicy laboratoriów, personel wojskowy, mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami oraz osoby podróżujące do obszarów wysokiego ryzyka.

W niedawnym artykule opublikowanym w Expert Review of Vaccines szczegółowo przyjrzano się wytycznym dotyczącym szczepionek dla tych grup ryzyka. Zespół badawczy zwrócił uwagę na niespójne porady obowiązujące w jednym regionie. Porównali oficjalne zalecenia dla wielu krajów – krajów europejskich, Stanów Zjednoczonych, Australii, Nowej Zelandii, Izraela, Brazylii i Turcji, żeby wymienić tylko kilka – aby wykryć luki w zasięgu szczepień.

Kraje te wybrano nie bez powodu. Odzwierciedlają rzeczywiste różnice w obciążeniu chorobami, prowadzą niezawodne systemy monitorowania chorób i mają długą historię w programach szczepień przeciwko meningokokom. Są także jednymi z pierwszych, którzy wprowadzają na całym świecie nowe szczepionki i powiązane interwencje medyczne.

Tabela 2 Aktualne zalecenia dotyczące szczepionek przeciw meningokokom dla grup wysokiego ryzyka według krajów

Uwagi:

MenACWY = szczepionka czterowalentna przeciwko meningokokom z grup serologicznych A, C, W i Y

MenB = szczepionka skierowana przeciwko meningokokom z grupy serologicznej B

MenC = szczepionka skierowana przeciwko meningokokom z grupy serologicznej C

Wymienione tutaj wytyczne stanowią poradę dodatkową, odrębną od standardowych zasad szczepień opartych na wieku.

† Termin „choroba podstawowa” obejmuje szeroki zakres: niedobór odporności komórkowej, złożony niedobór odporności, zaburzenia dopełniacza, biorcy przeszczepów, pacjenci z nowotworem, dziedziczne problemy odpornościowe i zakażenie wirusem HIV to tylko kilka przykładów. Nie każde zalecenie ma zastosowanie do każdego schorzenia. Czytelnicy powinni sprawdzić oryginalne dokumenty urzędowe, aby uzyskać szczegółowe informacje na temat konkretnych przypadków.

‡ Uczniowie planujący pobyt długoterminowy w krajach, które oferują rutynowe szczepienia nastolatków lub opcjonalne zastrzyki w szkole, powinni zaszczepić się przed przeprowadzką. Dokładna szczepionka, której potrzebują, jest zgodna z lokalnymi przepisami obowiązującymi w kraju docelowym.

§ Wymienione tutaj szczepionki są przeznaczone dla osób bez czynnej śledziony. Żadna szczepionka przeciw meningokokom nie jest oficjalnie oznaczona jako szczepionka pierwszego wyboru u pacjentów z innymi przewlekłymi problemami zdrowotnymi.

¶ Urzędnicy ds. zdrowia sugerują MenACWY (zamiast MenC) dla niemowląt z grupy wysokiego ryzyka w wieku poniżej dziewięciu miesięcy. Zalecenie to istnieje, ale dla tej grupy szczepionek nie zapewnia się finansowania publicznego.

Zasady szczepień dla członków wojska zmieniają się w zależności od ich jednostki, roli i historii wcześniejszych szczepień.

†† Świadczeniodawcy mogą zdecydować się na zaoferowanie MenB nastolatkom i młodym dorosłym w wieku od 16 do 23 lat na podstawie wspólnych decyzji klinicznych, nawet jeśli nie jest to oficjalna szczepionka wymagana. Osoby w tej grupie wiekowej nie muszą mieć podwyższonego ryzyka IMD, aby je otrzymać.

---

Zakres badań

Większość krajowych i regionalnych programów szczepień koncentruje się w pierwszej kolejności na grupach podatnych na zakażenie meningokokami. Niemowlęta, nastolatki, młodzi dorośli i osoby starsze – główne grupy wysokiego ryzyka ze względu na wiek – są zawsze najwyższym priorytetem. Przegląd ten wykracza poza podstawowe kategorie wiekowe i obejmuje inne wrażliwe populacje.

Przyglądamy się uważnie osobom z osłabionym układem odpornościowym, studentom szkół wyższych, społecznościom tubylczym, pracownikom laboratoriów, personelowi wojskowemu, mężczyznom uprawiającym seks z mężczyznami oraz podróżnikom udającym się do obszarów, gdzie choroba łatwo się rozprzestrzenia. Podstawą tej pracy jest porównanie lokalnych polityk dotyczących szczepionek przeciwko meningokokom dla tych grup w Europie, Stanach Zjednoczonych, Australii, Nowej Zelandii, Izraelu, Brazylii i Turcji.

1. Grupy z medycznymi czynnikami ryzyka i odpowiadające im wytyczne

Słabo funkcjonująca śledziona, zaburzenia w szlaku dopełniacza i zakażenie wirusem HIV drastycznie zwiększają ryzyko zarażenia się chorobą meningokokową. U pacjentów, którzy utracili całkowicie śledzionę, śmiertelność z powodu IMD wynosi od 40% do 70%.

W przypadku osób urodzonych z niedoborami dopełniacza ryzyko wystąpienia ciężkiego inwazyjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest od 1000 do 10 000 razy większe niż u przeciętnych mieszkańców. Osoby żyjące z wirusem HIV są narażone na ryzyko około dziesięciokrotnie większe niż populacja ogólna. Leki takie jak ekulizumab i rawulizumab, stosowane w leczeniu kilku chorób przewlekłych, również narażają pacjentów na znaczne ryzyko.

Zarówno długotrwałe osłabienie odporności, jak i niektóre leki na receptę mogą obniżyć skuteczność szczepionek w organizmie. Liczne najnowsze doniesienia potwierdzają, że osoby przyjmujące inhibitory dopełniacza, takie jak ekulizumab, nie uzyskują pełnej ochrony dzięki standardowym szczepionkom przeciwko meningokokom.

Pacjenci otrzymujący leczenie blokujące czynnik martwicy nowotworu również wykazują słabszą odpowiedź po otrzymaniu szczepionki koniugatu MenACWY. Podobne obniżone reakcje immunologiczne pojawiają się u pacjentów bez pracującej śledziony i osób zakażonych wirusem HIV po szczepieniu MenACWY lub MenC. W przypadku osób z osłabionym układem odpornościowym eksperci medyczni sugerują podanie dwóch dawek szczepionki podstawowej lub późniejsze dodanie zastrzyków przypominających.

Jeśli chodzi o szczepienie osób z podstawowymi problemami immunologicznymi, zasady różnią się znacznie w zależności od kraju. Irlandia, Nowa Zelandia i Australia doradzają zarówno MenACWY, jak i MenB w tej grupie. Francja zaleca tutaj jedynie szczepionki MenC. Włochy sugerują stosowanie szczepionki przeciw meningokokom, ale nie podają konkretnego typu.

W Niemczech lekarze indywidualnie oceniają każdego pacjenta zakażonego wirusem HIV, aby zdecydować, czy szczepienie MenB jest właściwe. W Turcji pacjenci z obniżoną odpornością i dzieci zakażone wirusem HIV w wieku od 11 do 18 lat otrzymują MenACWY. Narodowy program szczepień Australii pokrywa koszty szczepionek MenB i MenACWY dla osób w każdym wieku, u których występują wyraźne czynniki ryzyka.

Brazylia oferuje MenC i MenACWY pacjentom z przewlekłymi chorobami układu odpornościowego. Dla osób chorych na napadową nocną hemoglobinurię przyjmujących ekulizumab szczepionką MenACWY jest specjalnie nazwana szczepionka.

2. Grupy o podwyższonym ryzyku narażenia i odpowiadające im wytyczne

 (1) Studenci uniwersytetu

Prawdopodobieństwo, że studenci college'u zapadną na ostrą chorobę meningokokową, różni się znacznie w zależności od regionu. W Wielkiej Brytanii i USA w populacjach studentów obserwuje się wyższą częstość występowania IMD, a głównym szczepem odpowiedzialnym za większość przypadków jest grupa serologiczna B. We Francji większość przypadków IMD u uczniów ma raczej podłoże w grupie serologicznej W.

Nic więc dziwnego, że oficjalne porady nie dotyczą również granic. Władze odpowiedzialne za opiekę zdrowotną w USA i Wielkiej Brytanii zalecają studentom korzystanie z MenACWY. Australia i Nowa Zelandia idą o krok dalej, polecając tej grupie zarówno MenACWY, jak i MenB.

Nie w każdym kraju ustalono jasne, formalne zasady szczepień uczniów. Irlandia celuje w uczniów pierwszych klas szkół średnich zastrzykami MenACWY. Celem jest powstrzymanie rozprzestrzeniania się epidemii po tym, jak studenci pójdą na uniwersytet. Chociaż rutynowe MenACWY rzeczywiście zmniejsza ogólne ryzyko wśród studentów, brak oficjalnych wytycznych dotyczących MenB w wielu miejscach ma bezpośredni związek ze wzrostem liczby zakażeń serogrupą B wśród młodych ludzi studiujących na wyższych uczelniach.

 (2) Ludność rdzenna

Społeczności tubylcze na całym świecie są bardziej narażone na inwazyjną chorobę meningokokową. W Australii rdzenni mieszkańcy i dzieci z wysp w Cieśninie Torresa – zwłaszcza te poniżej dziesiątego roku życia – zapadają na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych grupy serologicznej B znacznie częściej niż inne grupy lokalne.

W Nowej Zelandii u mieszkańców Maorysów i wysp Pacyfiku wskaźnik zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest mniej więcej trzykrotnie wyższy niż u osób pochodzenia europejskiego. Migranci i społeczności uchodźców są również narażeni na zwiększone ryzyko IMD i innych chorób zakaźnych. Zatłoczone przestrzenie mieszkalne, złe warunki sanitarne i regularne narażenie na bierne palenie zwiększają zagrożenie.

Australia i Nowa Zelandia uruchomiły programy ukierunkowanych szczepień dla grup tubylczych, aby zmniejszyć te różnice w stanie zdrowia. Żaden z pozostałych objętych przeglądem krajów nie wprowadził specjalnych polityk dotyczących szczepionek przeciwko meningokokom dla swojej rdzennej populacji.

 (3) Pracownicy laboratorium

Specjaliści laboratoryjni, którzy regularnie mają do czynienia z próbkami meningokoków, są obarczeni znacznie większym ryzykiem rozwoju IMD. Ich wskaźnik infekcji jest około 40 razy wyższy niż u innych osób w tym samym przedziale wiekowym. Prawie wszystkie kraje objęte badaniem zalecają szczepienia przeciwko meningokokom pracownikom laboratoriów.

Brazylia zatwierdza MenACWY lub MenC dla tej siły roboczej. W Wielkiej Brytanii standardowym wyborem jest MenACWY. W kilku innych krajach od pracowników laboratoriów wymagane są zarówno MenACWY, jak i MenB.

 (4) Personel wojskowy

Członkowie służb są narażeni na zwiększone ryzyko IMD z kilku powodów. Ich rozpiętość wiekowa, stały bliski kontakt z innymi żołnierzami i częste rozmieszczanie w regionach o wysokiej chorobowości – wszystko to odgrywa rolę – podobnie jak podróżnicy odwiedzający te same obszary.

Wojsko amerykańskie wprowadziło rutynowe szczepienia MenACWY w latach 2006–2008. Po tej zmianie ogólna liczba IMD w siłach zbrojnych spadła. Mimo to od czasu do czasu wśród nowych rekrutów wciąż pojawiają się pojedyncze przypadki, w tym śmiertelne. Większość krajów klasyfikuje personel wojskowy jako personel wysokiego ryzyka i zaleca standardowe szczepionki przeciwko meningokokom, ze szczególnym naciskiem na zastrzyki z koniugatu MenACWY.

 (5) Mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami (MSM)

Mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami są obarczeni zwiększonym ryzykiem zarażenia IMD. Jedno z badań przeprowadzonych w USA wykazało, że 18% wszystkich zarejestrowanych przypadków IMD miało miejsce w tej społeczności, przy czym dominującym szczepem była grupa serologiczna C. Lokalne ogniska chorób i współistniejące zakażenia wirusem HIV to dwa główne czynniki zwiększające liczbę przypadków w tym kraju. W dużych miastach w Europie również odnotowano wzrost liczby przypadków zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w grupie serologicznej C wśród mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami.

Wytyczne dotyczące szczepień dla tej grupy są ściśle zgodne z lokalnymi trendami w zakresie epidemii. Departament Zdrowia miasta Nowy Jork zaleca wszystkim mężczyznom uprawiającym seks z mężczyznami zaszczepienie się przeciwko zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom rozszerzyły tę poradę na tę samą społeczność na Florydzie, polecając MenACWY wszystkim osobom z tej grupy ryzyka.

 (6) Podróżnicy

Osoby podróżujące do tzw. afrykańskiego pasa zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub uczestniczące w dużych zgromadzeniach publicznych są narażone na większe zagrożenia IMD. Niedawne rozprzestrzenianie się szczepu W cc-11 tylko zwiększyło to ryzyko. W 2015 roku ponad 33 000 uczestników z Europy wzięło udział w Światowym Jamboree Skautowym zorganizowanym w Japonii. W tej grupie pojawiły się cztery potwierdzone przypadki serogrupy W IMD.

Pielgrzymi udający się do Mekki w Arabii Saudyjskiej na hadżdż lub umrę, a także wszyscy, którzy dołączają do dużych tłumów w pobliżu, również są narażeni na większe ryzyko infekcji. Wskaźnik przewozów meningokoków wśród pielgrzymów może sięgać nawet 27%, a dokładne liczby różnią się w zależności od grupy serologicznej bakterii i kraju pochodzenia podróżnego.

Arabia Saudyjska egzekwuje rygorystyczne zasady wjazdu: każda osoba w wieku dwóch lat lub starsza przybywająca na pielgrzymki religijne, pracownicy sezonowi w strefach pielgrzymkowych oraz podróżni przybywający z afrykańskiego pasa zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych muszą przedstawić dowód szczepienia przeciwko meningokokom. Większość krajów zaleca również obywatelom zaszczepienie się przed podróżą do regionów, w których występuje powszechne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

3. Przyjmowanie szczepionek i ich wdrażanie w świecie rzeczywistym

Dostępne dane pokazują, że w wielu regionach wskaźniki szczepień wśród osób z osłabionym układem odpornościowym pozostają niskie.

W dużym badaniu retrospektywnym, w którym analizowano dane krajowe z USA za lata 2010–2018, obserwowano pacjentów z anatomicznymi lub funkcjonalnymi problemami ze śledzioną (z wyjątkiem pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową i chorobą Leśniowskiego-Crohna). Tylko 28,1% otrzymało co najmniej jedną dawkę MenACWY w ciągu trzech lat od postawienia diagnozy, podczas gdy zaledwie 9,7% otrzymało co najmniej jeden zastrzyk MenB w tym samym oknie.

W przypadku pacjentów, u których w tym samym okresie niedawno zdiagnozowano chorobę Leśniowskiego-Crohna, wskaźnik ten był jeszcze niższy: 4,6% otrzymało MenACWY, a 2,2% otrzymało MenB w ciągu trzech lat od diagnozy. Wśród osób, u których niedawno zdiagnozowano HIV w USA w latach 2016–2018, zaledwie 16,3% otrzymało szczepionkę MenACWY w ciągu dwóch lat od ustalenia ich statusu.

Wskaźniki szczepień wśród studentów również pozostają stosunkowo niskie. Zasady różnią się w zależności od uczelni lub uniwersytetu w całych Stanach Zjednoczonych, a ta niespójność bezpośrednio wpływa na absorpcję. Szczepionki przeciw meningokokom są oficjalnie zalecane uczniom w całym kraju, jednak badacze szacują, że tylko w 53% szkół w USA faktycznie wymagają one szczepienia.

Wśród uczniów, którzy muszą się zaszczepić, 52% otrzymuje MenACWY. Mniej niż 1% wybiera MenB, co w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego zasięg MenB jest tak niski na kampusach uniwersyteckich.

W Wielkiej Brytanii urzędnicy ds. zdrowia sugerują MenACWY wszystkim studentom uniwersytetów. Ankieta przeprowadzona na Uniwersytecie w Liverpoolu obejmowała ankietę online wśród studentów pierwszego roku w wieku od 18 do 25 lat. Wyniki wykazały, że 68% uczestniczących w badaniu uczniów otrzymało szczepionkę MenACWY. W Australii Południowej szczepionkami MenB finansowanymi ze środków publicznych objęto 77% 16-latków w regionie.

W niniejszym przeglądzie nie zebrano konkretnych danych na temat pracowników służby zdrowia, ale istniejące oddzielne badania sugerują, że wskaźniki ich szczepień kształtują się na podobnym, niezadowalającym poziomie.

Pracownicy służby zdrowia odgrywają kluczową rolę w edukowaniu pacjentów i zachęcaniu ich do stosowania się do zaleceń dotyczących szczepień. Mimo to wielu dostawców nie w pełni rozumie aktualne oficjalne wytyczne. Francja zaleca MenC każdemu w wieku od 12 miesięcy do 24 lat. Badanie przeprowadzone w 2016 r. wśród lekarzy pierwszego kontaktu w tym kraju wykazało, że mniej niż połowa (poniżej 52%) konsekwentnie mówiła kwalifikującym się pacjentom, aby otrzymali tę szczepionkę.

Na drodze do zwiększenia wskaźników szczepień stoją również inne powszechne bariery. Wielu rodzicom brakuje podstawowej wiedzy na temat szczepionek MenC. Wiele osób nie docenia tego, jak niebezpieczne może być zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a niektórzy wyrażają wątpliwości co do skuteczności szczepionek lub martwią się potencjalnymi skutkami ubocznymi. Luki w wiedzy zarówno wśród personelu medycznego, jak i opiekunów wyraźnie utrudniają ogólny zasięg szczepień.

---

Dyskusja i analiza

Jeśli porównasz zasady szczepień przeciwko meningokokom dla grup wysokiego ryzyka na całym świecie, nie sposób przeoczyć różnic. Australia, Izrael, Nowa Zelandia, Wielka Brytania i USA opracowały dość szerokie zestawy zaleceń. Kraje takie jak Brazylia, Włochy, Holandia, Portugalia, Hiszpania i Turcja przyjmują znacznie bardziej ograniczone podejście.

Wybory dotyczące typów szczepionek również nie są zbieżne w skali globalnej, szczególnie jeśli chodzi o MenB. Niektóre kraje trzymają się wyłącznie MenACWY lub MenC i w ogóle nie popierają MenB. Kilka czynników tworzy te podziały. Szczepionki MenB pojawiły się na rynku później i miały wyższą cenę. Na wielu obszarach brakuje również solidnych systemów śledzenia lokalnej aktywności meningokoków.

Światowa Organizacja Zdrowia nie zaleca obecnie stosowania MenB do rutynowych masowych szczepień ogółu populacji, a stanowisko to wpływa również na politykę krajową w wielu krajach.

Choroba meningokokowa postępuje niezwykle szybko. Aby utrzymać wysoki poziom przeciwciał ochronnych w społecznościach na całym świecie, niezbędne jest spójne i długoterminowe objęcie szczepionkami. Niestety, kraje nie są zgodne w sprawie zasad dotyczących zastrzyków przypominających i powtarzanych szczepień.

Arabia Saudyjska egzekwuje rygorystyczne wymagania wjazdowe dla podróżnych: odwiedzający muszą udowodnić, że otrzymali polisacharydową lub skoniugowaną szczepionkę MenACWY w ciągu ostatnich trzech do pięciu lat, co oznacza, że ​​w przypadku osób często podróżujących konieczne są regularne szczepienia przypominające. Spośród wszystkich pozostałych krajów objętych badaniem jedynie Australia, Irlandia i Stany Zjednoczone sugerują dawki przypominające MenACWY osobom narażonym na ciągłe ryzyko narażenia.

Standardowe ramy czasowe boosterów również się różnią. Brazylia, Irlandia, Nowa Zelandia i Stany Zjednoczone zalecają dawkę przypominającą MenACWY co pięć lat. Nowa Zelandia zaleca dopalacze MenB co pięć lat, podczas gdy Stany Zjednoczone zalecają powtarzanie zastrzyków MenB co dwa do trzech lat.

Studenci szkół wyższych i społeczności tubylcze to dobrze znane grupy wysokiego ryzyka, ale wytyczne dotyczące szczepionek dla nich są nadal nieliczne. Spośród 14 skontrolowanych krajów tylko sześć – Australia, Niemcy, Irlandia, Nowa Zelandia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone – zaleca studentom korzystanie z MenACWY.

Poza Australią i Nową Zelandią prawie żaden kraj nie ma rutynowych zaleceń MenB dla populacji studentów. Pozytywnym akcentem jest to, że Włochy, Nowa Zelandia i Australia rozpoczęły rozszerzanie programów szczepień MenB na nastolatków i młodych dorosłych. Jeśli chodzi o społeczności tubylcze, zalecenia dotyczące szczepionek różnią się całkowicie w zależności od kraju i społeczności. Aby zaradzić zwiększonemu ryzyku choroby, potrzebne są zaktualizowane, ukierunkowane polityki.

Wskaźniki ukończenia szczepień w przypadku grup wysokiego ryzyka pozostawiają wiele do poprawy. Głównym czynnikiem przyczyniającym się do tego są luki w wiedzy wśród personelu medycznego i rodziców. Jedno badanie przeprowadzone wśród pracowników służby zdrowia we Włoszech wykazało, że tylko około jedna trzecia w pełni poznanych kluczowych szczegółów: liczba lokalnych przypadków IMD i wskaźniki zgonów, najczęstsze serogrupy bakterii oraz podstawowe schorzenia zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych powikłań.

W Stanach Zjednoczonych wielu pracowników klinicznych nie jest w stanie podać dokładnych zasad dotyczących różnych szczepionek przeciw meningokokom, a interpretacje oficjalnych wytycznych różnią się znacznie w zależności od dostawcy. Lepsza edukacja zespołów medycznych i ogółu społeczeństwa ma kluczowe znaczenie. Ludzie potrzebują jasnych informacji na temat ryzyka IMD, dostępnych szczepionek i lokalnych polityk zdrowotnych.

---

Perspektywa eksperta

We wszystkich krajach objętych tym badaniem nie ma jednolitego stanowiska co do tego, jakie szczepionki przeciw meningokokom powinny otrzymać grupy wysokiego ryzyka. Aby skutecznie zapobiegać IMD, społeczności potrzebują ochrony przed pięcioma głównymi serogrupami chorobotwórczymi. Mimo to nie każdy kraj oferuje szczepionki ukierunkowane na szczepy najbardziej aktywne lokalnie.

Na przykład we Francji nie ma jasnych wytycznych dotyczących szczepień pacjentów cierpiących na choroby autoimmunologiczne, hemofilię lub ciężkie przewlekłe choroby układu oddechowego. W Stanach Zjednoczonych serogrupa B jest przyczyną większości przypadków IMD u uczniów, jednak w rutynowych zaleceniach priorytetem jest MenACWY przed MenB. Gdyby istniały uniwersalne standardy międzynarodowe, Stany Zjednoczone prawdopodobnie poszłyby za przykładem Australii i wymagałyby MenB dla wszystkich studentów mieszkających na terenie kampusu.

Na drodze do globalnej standaryzacji polityki dotyczącej szczepionek przeciwko meningokokom stoi wiele przeszkód. W różnych krajach obowiązują odrębne zasady dotyczące licencjonowania i dystrybucji szczepionek. Gromadzenie danych dotyczących grup wysokiego ryzyka i grup szczególnie wrażliwych jest często niekompletne. W wielu regionach wiedza społeczna i profesjonalna na temat zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i metod jego zapobiegania pozostaje na niskim poziomie.

Kraje w różny sposób porównują koszty szczepionek z korzyściami i ustalają różne priorytety w zakresie wydatków na zdrowie publiczne. Szczepionki MenB wymagają wielu dawek, co dodaje kolejną warstwę złożoności. Krajowe harmonogramy szczepień są już złożone i obejmują wiele zasad szczepień podstawowych i ponownych, co utrudnia wprowadzenie jednolitych polityk globalnych.

Nowa pięciowalentna szczepionka MenABCWY może pomóc w rozwiązaniu niektórych z tych problemów. Ta pojedyncza szczepionka chroni przed wszystkimi pięcioma głównymi grupami serologicznymi już po dwóch dawkach. Uproszczone dawkowanie może zwiększyć ogólny wskaźnik szczepień na całym świecie.

Aby przejść w kierunku bardziej spójnych polityk i lepszego stosowania szczepionek w świecie rzeczywistym na całym świecie, władze muszą poprawić dostęp do szczepionek na całym świecie, zbudować międzynarodowy konsensus i wdrożyć praktyczne plany zwiększenia ich wykorzystania. Światowa Organizacja Zdrowia uruchomiła globalny plan działania mający jasny cel: wyeliminowanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych na całym świecie do roku 2030.

Plan ten ma na celu wyeliminowanie epidemicznego bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych poprzez skoordynowaną globalną politykę i strategie szczepień. Działa na rzecz bezpośredniej ochrony poszczególnych osób i odporności stadnej całej społeczności, tam gdzie to możliwe, ogranicza liczbę przypadków i zgonów z powodu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, któremu można zapobiegać poprzez szczepienie, oraz poprawia jakość życia osób, które przeżyją ciężką infekcję.

Każdy kraj opracuje własne plany lokalne w oparciu o potrzeby regionalne i ustali priorytety odpowiadające lokalnym warunkom. Inne organizacje międzynarodowe mogą również wkroczyć, aby pomóc w ujednoliceniu wytycznych dotyczących szczepionek przeciwko meningokokom w różnych krajach.

---

Wniosek

Oficjalne zalecenia dotyczące szczepień dla osób z grupy wysokiego ryzyka inwazyjnej choroby meningokokowej różnią się znacznie na całym świecie. Istnieją poważne niespójności pomiędzy politykami dotyczącymi szczepionek MenB, MenACWY i MenC. W wielu przypadkach wytyczne krajowe nie odpowiadają nawet serogrupom bakterii powodującym większość infekcji lokalnych.

Aktualizacja i ujednolicenie światowych przepisów dotyczących szczepień dla pięciu głównych grup serologicznych meningokoków ma kluczowe znaczenie dla ochrony bezbronnych populacji. Zmienione wytyczne powinny rozszerzyć ich zakres, aby uwzględnić każdą grupę wysokiego ryzyka. Decydenci muszą uwzględnić, które serogrupy krążą lokalnie i wszystkie unikalne regionalne czynniki ryzyka.

Oprócz zaktualizowanych przepisów konieczne są praktyczne strategie mające na celu zwiększenie wskaźników szczepień. Dodanie uporządkowanych harmonogramów szczepień przypominających pomoże również utrzymać długoterminową ochronę przed tą niebezpieczną chorobą.